Zdjęcie do artykułu Kopie zapasowe danych w chmurze: RODO i bezpieczeństwo
Fot. hetmansoftware / Pixabay

Chmura i dane

Kopie zapasowe danych w chmurze: RODO i bezpieczeństwo

Kopia zapasowa zwykle zawiera dane osobowe. Jej tworzenie, przechowywanie i odtwarzanie – także w chmurze – to przetwarzanie danych osobowych.

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Chmury.

Kopie zapasowe danych w chmurze a dane osobowe

Kopia zapasowa zwykle zawiera dane osobowe. Jej tworzenie, przechowywanie i odtwarzanie – także w chmurze – to przetwarzanie danych osobowych. Przeniesienie kopii do chmury nie zwalnia administratora z odpowiedzialności za bezpieczeństwo; za zasady przetwarzania odpowiada administrator (After Legal).

Nawet gdy fizyczne przechowywanie kopii powierzono dostawcy chmury, administrator nadal odpowiada za dobór środków ochrony, w tym szyfrowania. Backup trzeba zaplanować tak, by dane były chronione przed nieuprawnionym dostępem, utratą i modyfikacją.

Rynek chmurowy zdominowali trzej dostawcy: Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure oraz Google Cloud Platform (GCP) (hostersi.pl). Nie wybieraj dostawcy wyłącznie na podstawie skali działalności. Sprawdź sposób ochrony kopii, kontrolę nad kluczami i możliwość odtworzenia, a także podział zadań między usługodawcą a firmą.

Administrator, podmiot przetwarzający, IOD – kto odpowiada za backup

RODO rozróżnia administratora, podmiot przetwarzający i inspektora ochrony danych (IOD). Administrator (art. 4 pkt 7 RODO) ma władztwo nad danymi i podejmuje kluczowe decyzje: jakie dane są przetwarzane, jak długo się je przechowuje i kto ma do nich dostęp (After Legal). W backupie to on ustala zakres kopii, częstotliwość, okres przechowywania i zasady odtwarzania.

Dostawca usługi chmurowej może być podmiotem przetwarzającym, jeśli przetwarza dane osobowe w imieniu administratora (After Legal).

IOD nie zarządza backupem, chyba że administrator powierzy mu takie zadania. Do zadań IOD należy przekazywanie administratorowi lub podmiotowi przetwarzającemu zaleceń i informacji dotyczących ochrony danych, monitorowanie przestrzegania RODO oraz przekazywanie zaleceń dotyczących ocen skutków dla ochrony danych (UODO).

Przed wyborem usługi administrator powinien ustalić, które zabezpieczenia konfiguruje sam, a które zapewnia dostawca. Podział zadań powinien obejmować tworzenie kopii, kontrolę dostępu, monitorowanie błędów i odtwarzanie.

Obowiązki administratora przy kopiach zapasowych danych w chmurze

Projektując kopię zapasową, administrator powinien zadbać m.in. o poufność, integralność i dostępność danych. Poufność oznacza dostęp wyłącznie dla upoważnionych osób – służą temu szyfrowanie i kontrola dostępu. Integralność wymaga, by backup wiernie odzwierciedlał chronione dane; kopia powinna zachować ich autentyczność (NetComplex). Dostępność polega na skutecznym odtworzeniu danych po awarii, co wymaga regularnych testów.

Administrator musi też zapewnić rozliczalność, czyli udokumentować decyzje dotyczące backupu i wdrożone środki. Powinien przeprowadzić analizę ryzyka obejmującą ransomware, awarie, błędy ludzkie i utratę dostępu.

W sprawie opisanej przez Judykatura.pl WSA w Warszawie oddalił skargę administratora na decyzję Prezesa UODO wydaną w listopadzie 2023 r.; na spółkę nałożono karę 117 900 zł. Sprawa dotyczyła utraty dostępności danych po pożarze serwerowni, a przedstawiona przez spółkę analiza nie stanowiła analizy ryzyka i wpływu braku dostępności danych na prawa lub wolności osób (Judykatura.pl).

Szyfrowanie i kontrola dostępu do kopii zapasowych

Szyfrowanie zabezpiecza dane tak, by dostęp do nich miały tylko osoby z odpowiednim kluczem. RODO nie definiuje go wprost, ale wskazuje jako jedno z zalecanych środków technicznych zwiększających bezpieczeństwo przetwarzania (art. 32). Szczególnie zaleca się je przy przechowywaniu danych na dyskach, w chmurze i na urządzeniach mobilnych, przy przesyłaniu danych przez internet (np. HTTPS) oraz dla kopii zapasowych (blog-daneosobowe.pl).

Trzeba stosować zasadę minimalnych uprawnień, rozdzielać role i chronić klucze szyfrujące. Dostęp do kopii powinny mieć tylko osoby, które rzeczywiście go potrzebują.

Kiedy awaria backupu lub ransomware staje się naruszeniem ochrony danych

Ransomware to złośliwe oprogramowanie służące wymuszaniu okupu: atakuje systemy komputerowe, szyfruje pliki lub blokuje dostęp, a następnie atakujący kontaktuje się z ofiarą i domaga zapłaty w zamian za przywrócenie dostępu (RODOradar.pl). Jeśli atak obejmie kopie zapasowe albo uniemożliwi dostęp do danych osobowych, administrator powinien ocenić, czy doszło do naruszenia ochrony danych osobowych.

Ryzyko naruszenia zależy od wpływu na prawa i wolności osób. Szyfrowanie czyniące dane nieczytelnymi dla osób nieuprawnionych może oznaczać brak zawiadomienia tych osób (art. 34 ust. 3 RODO). Administrator zgłasza naruszenie organowi nadzorczemu bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości najpóźniej w ciągu 72 godzin od stwierdzenia; wyjątek wymaga wykazania, że ryzyko dla praw lub wolności jest mało prawdopodobne (UODO). Zdarzenie i ocenę ryzyka dokumentuje (UODO).

Zgłoszenie naruszenia trzeba odnotować w wewnętrznej ewidencji naruszeń, a przebieg zdarzenia dokumentować na bieżąco (UODO). Ocena ryzyka dla osób fizycznych powinna rozstrzygnąć między brakiem ryzyka, istnieniem ryzyka i jego wysokim poziomem (UODO).

Praktyka kopii zapasowych danych w chmurze

Skuteczny backup to nie tylko oprogramowanie. Codzienna administracja obejmuje weryfikację poprawności kopii, optymalizację i reagowanie na błędy. Równie ważne jak samo wykonanie backupu jest jego testowanie, które daje pewność, że w razie prawdziwej awarii dane uda się odtworzyć (Lizard). Testy odtworzeniowe powinny być zaplanowane, powtarzalne, a ich wyniki dokumentowane.

Dane warto przechowywać w kilku miejscach, w tym w lokalizacji odizolowanej od internetu lub zagrożonej sieci, co utrudnia ransomware zaszyfrowanie kopii (Lizard). Zasada 3-2-1 oznacza 3 kopie danych, 2 różne nośniki i 1 kopię poza siedzibą firmy (pietruczyk.pl).

Rozszerzeniem zasady 3-2-1 jest 3-2-1-1-0: dodatkowa „1” to kopia odcięta od sieci, a „0” to zero błędów po testach (pietruczyk.pl). W chmurze kluczowa jest niezmienność kopii – mechanizm immutability/WORM blokuje skasowanie danych przed upływem okresu retencji, nawet z konta administratora (Cognity.pl).

Plan backupu powinien określać zakres danych, częstotliwość, czas przechowywania, sposób szyfrowania i procedurę odtwarzania. RPO określa, ile danych można utracić, a RTO – jak długo firma może pozostawać bez dostępu do nich po awarii (pietruczyk.pl). Częstotliwość kopii i procedurę odtwarzania dobierz do tych celów.

Przy wyborze systemu sprawdź, czy obejmuje wszystkie dane istotne dla firmy, a nie tylko pliki. Ustal, kto monitoruje nieudane kopie, chroni klucze szyfrujące i uruchamia odtwarzanie oraz jak odzyskać dane, gdy usługa produkcyjna lub konto są niedostępne.

W praktyce spotyka się konkretne technologie – dostawca Lizard opiera projektowanie i wdrożenie systemu backup na technologii Veeam (lizard.pl). Warto też wiedzieć, że Microsoft nie wykonuje pełnego backupu danych w Microsoft 365; kopia tej usługi pozostaje odpowiedzialnością użytkownika (pietruczyk.pl).

Backup lokalny, chmurowy i hybrydowy – jak unikać zależności od jednego rozwiązania

Backup lokalny zapewnia szybki dostęp i kontrolę nad danymi, ale jest narażony na awarie sprzętu, kradzież, pożar czy ransomware. Backup w chmurze daje skalowalność i przechowywanie poza siedzibą firmy, lecz uzależnia dostęp od dostawcy i łącza internetowego.

W modelu hybrydowym trzeba zadbać o spójność kopii, bezpieczny transfer i jednolite zasady dostępu.

Planując model hybrydowy, przypisz każdej kopii lokalizację, cel i sposób odtworzenia. Sprawdź osobno, czy można odzyskać dane z kopii lokalnej oraz chmurowej, bez zależności od jednego dostępu.

Dokumentacja, procedury i odpowiedzialność w zespole

Wszystkie czynności związane z backupem, wykonywane przez administratorów i system, powinny być sprocedurowane i opisane w dokumentacji. Zapewnia to powtarzalność dobrych praktyk IT (Lizard). Dokumentacja powinna obejmować: zakres danych objętych kopią, częstotliwość i sposób tworzenia kopii, okres przechowywania, zasady szyfrowania, osoby odpowiedzialne za poszczególne zadania, procedurę odtwarzania oraz harmonogram testów.

Odpowiedzialność w zespole trzeba przypisać konkretnym osobom – od administracji kopiami, przez monitorowanie błędów, po testy odtworzeniowe. Procedury należy regularnie przeglądać i aktualizować, zwłaszcza po zmianach w infrastrukturze, incydentach lub testach.

Dokumentację uzupełniaj wynikami testów odtwarzania i przekładaj wykryte problemy na działania korygujące (Cognity.pl). Raport z testu powinien zawierać identyfikator testu, datę, zakres, źródło kopii, wybrany punkt przywracania, środowisko testowe, wynik, czas odtworzenia, walidację po odtworzeniu oraz działania korygujące (Cognity.pl). Powtarzaj testy zgodnie z harmonogramem i sprawdzaj, czy poprawki usuwają problem.

Najważniejsze wnioski dla administratora

Administrator powinien określić zakres danych objętych kopią, częstotliwość tworzenia kopii, okres przechowywania, sposób szyfrowania i procedurę odtwarzania. Powinien też przeprowadzić i udokumentować analizę ryzyka z uwzględnieniem ransomware, awarii, błędów ludzkich i utraty dostępu.

Powinien wdrożyć środki zapewniające poufność, integralność i dostępność kopii, w tym szyfrowanie i kontrolę dostępu. Ma regularnie testować odtwarzanie i dokumentować wyniki. Powinien przypisać odpowiedzialność konkretnym osobom oraz utrzymywać aktualną dokumentację i procedury.

Wybór modelu lokalnego, chmurowego lub hybrydowego powinien wynikać z analizy ryzyka i wymagań organizacji.

Administrator pozostaje odpowiedzialny za decyzje dotyczące backupu, a dostawcę chmury i zakres jego zadań trzeba dobrać do planu. Weryfikuj plan przez odtwarzanie, nie tylko przez sam fakt utworzenia kopii.

Więcej z: Chmura i dane